DAPPERSTRAAT REVISITED.

Door een curieuze loop der dingen werd ik de afgelopen week meerdere malen herinnerd aan één van de grootste gedichten uit de geschiedenis van de Nederlandse taal:

DE DAPPERSTRAAT

Natuur is voor tevredenen of legen.
En dan: wat is natuur nog in dit land?
Een stukje bos, ter grootte van een krant,
Een heuvel met wat villaatjes ertegen.

Geef mij de grauwe, stedelijke wegen,
De'in kaden vastgeklonken waterkant,
De wolken, nooit zo schoon dan als ze, omrand
Door zolderramen, langs de lucht bewegen.

Alles is veel voor wie niet veel verwacht.
Het leven houdt zijn wonderen verborgen
Tot het ze, opeens, toont in hun hogen staat.

Dit heb ik bij mijzelven overdacht,
Verregend, op een miezerigen morgen,
Domweg gelukkig, in de Dapperstraat.

Prompt hervond ik ook de Dapperstraatvariaties, waarin o.a. een aantal zeer amusante herschrijvingen van de hand van Gerrit Komrij zijn opgenomen. Echter was daar ook weer die vervelende Engelse vertaling door ene Sakaama en ene Atmo, die altijd een doorn in mijn oog is geweest. Hun namen Googlen levert enkel deze vertaling op - dus vraag me niet wie ze zijn - maar een magistraal gedicht als dit verdient toch eenvoudigweg beter.

Vergeef me dus de arrogantie, maar hier volgt mijn bescheiden poging. Vooraf: ik begrijp dat vertaalde gedichten veelal niet trouw zijn aan rijm en metrum maar slechts de inhoud vertegenwoordigen. Maar ik was nou toch bezig. Dus, met voetnoten:

DAPPERSTRAAT¹

Nature is for the empty or satisfied.
Then: what still is nature in this land?
Woodlands, as a postage stamp² as grand
A hill with some villas³ stuck onto its side.

Give me the sorry, sullen⁴ urban drives⁵,
The embankments cinched onto city streets⁶,
The clouds, never fairer than when they fleet,
Framed by attic windows, across the sky.

All is much to those who don't expect.
Life hides its wonders, 'til without warning
It reveals them, exalted, off the bat⁷.

And this to myself I did reflect,
Rain-drenched⁸, on a miserable morning⁹,
Heedlessly happy, on Dapperstraat.

1. Sakaama & Atmo gaan voor "The Dapperstraat"; doorgaans gebruikt men in het Engels geen lidwoord voor straatnamen, en dit komt op mij dan ook over als een wat gedwongen vorm.
2. "Postage stamp" werd ook gebruikt in de versie van Sakaama & Atmo. Jammer dat "krant" niet behouden blijft, maar postzegel lijkt mij een waardig, zij het iets sterker, equivalent.
3. Ik kan eenvoudigweg niet begrijpen waarom Sakaama & Atmo het transparante "villas" schuwden. Weliswaar wordt "villa" in sommige opzichten anders gebruikt in het Engels dan in het Nederlands, maar voor deze specifieke toepassing lijkt dit woord mij absoluut correct en terzake.
4. "Grauw" vervangen door "grey" schiet wat mij betreft tekort, betekenisgewijs. "Sullen" dekt de lading én allitereert mooi met "city", maar dat werd al gebruikt in de volgende regel. Echter, om aan het metrum te voldoen werd "sullen" aangevuld met het al even deemoedige (en ook allitererende) "sorry".
5. Glad ijs: "Street" is niet hetzelfde als "weg", maar het dichterbij liggende "drive" roept bij veel lezers Amerikaanse associaties op. Een goede vertaling is cultuurneutraal, me dunkt (ik zag ooit een Brits-Engelse "vertaling" van The Catcher in the Rye - waarom in godsnaam!?), dus vooruit.
6. Wellicht de moeilijkst te vertalen regel: "De'in kaden vastgeklonken waterkant" is wel zo'n weelderig allitererende en beeldende zinsnede dat vertaling ervan een flinke opgave is. Sakaama & Atmo gaan om mijns inziens onverklaarbare redenen voor "moored": "vastgeklonken" roept immers een heel ander beeld op dan een bootje dat aangemeerd ligt. De gedeelde beginletter van "cinched" en "city" en de alliteratie tussen "city" en "streets" lijkt mij dan ook een redelijk compromis.
7. "Off the bat" is duidelijk een Amerikanisme (oorspronkelijk een honkbalmetafoor), maar elke vertaling is een "vercultuuring", en het dekt de lading, me dunkt.
8. "Downpoured" is een voorbeeld van verbing, en zeker geen standaard gebruiksvorm; recentelijk wordt het echter steeds vaker gebruikt als werkwoord. Leek me passend. UPDATE 2007-01-25: Meh. Ik wist wel dat ik hierop terug zou komen. "Downpoured" is een fijne moderne gebruiksvorm, maar daarmee een stijlbreuk. Bovendien toont het niet het object van dat verregenen, namelijk de ik-figuur. Bij deze veranderd in "rain-drenched".
9. "Miezerige morgen" is venijnig: het allitereert, en heeft de tweeledige connotatie "regenachtig" en "treurig". "Miserable" is een vaker voorkomend woord dan "miezerig", maar leek mij de enige oplossing.

J.C. Bloem, begraven te Paasloo. Zachtjes knetteren de letteren. Bedankt voor uw aandacht.