HIPPE VOGELS.

Dit is N'kisi, een Afrikaanse grijze papegaai, hier smaakvol gefotografeerd tegen een achtergrond van boeken; niet zonder reden, want voor een vogel is het een behoorlijke nerd, kan ik u vertellen. Hij kent namelijk meer dan 900 Engelse woorden, beweert men. Bedenk dat je met kennis van de meest voorkomende paar honderd woorden in een taal meer dan de helft van alle geschreven tekst in die taal kan begrijpen, en ik hoef niet meer te vermelden dat dit tamelijk spectaculair is.

Het wordt nog mooier. Hij bedenkt zelf woorden en zinsneden: inventiviteit is een zéér belangrijke factor binnen het cognitief taalonderzoek. Bovendien lijkt hij gevoel voor humor te hebben; toen een andere papegaai ondersteboven aan zijn stokje hing, merkte hij op: "je moet die vogel op de camera zetten." (Overigens, een citaat van een papegaai van het Engels naar het Nederlands vertalen is één van de meest bevreemdende dingen die ik ooit heb gedaan voor een stukje).

Maar wacht eens - hadden we niet al ooit zo'n slimme vogel? Jawel, Alex - hier op de foto in een wat meer natuurlijke omgeving (voor een vogel in gevangenschap tenminste). Voor het interview in de link moet je trouwens een eindje scrollen. Dit is een wat inhoudelijker artikel, compleet met leuke woordjes als "Broca" en "Piaget". Alex kan tot op zekere hoogte redeneren met abstracte begrippen als vorm en kleur; net als inventiviteit is dit een belangrijke vereiste voor een 'echt', 'natuurlijk' taalvermogen - dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld het 'rekenende paard' dat simpelweg (via conditionering) geleerd had om op tekenen van zijn eigenaar/trainer te reageren (het Clever Hans-effect). Irene Pepperberg, Alex zijn baasje en onderzoeker, noemt twee factoren voor het ontwikkelen van een 'echt' taalvermogen:

What the data suggest to me is that if one starts with a brain of a certain complexity and gives it enough social and ecological support, that brain will develop at least the building blocks of a complex communication system.

Let op: zij beperkt zich hier tot de diplomatieke term 'complex communicatiesysteem'. Terecht, want over de definitie van 'taal' maken we al ruzie sinds we er onderzoek naar gingen doen (maar voor een gedegen overzicht zie Harley - pdf). Twee andere (mijns inziens essentiele) factoren laat zij dan ook buiten beschouwing: unieke evolutionaire aanpassingen aan het strottenhoofd, en controle over de ademhaling. Ook dit heeft weer alles te maken met apen en vogels.

Kort gezegd: apen hebben tijdens hun evolutie een behoorlijk geavanceerd representatievermogen ontwikkeld: ze hebben bijvoorbeeld geleerd dat alle bomen die op elkaar lijken tot dezelfde soort behoren, zodat ze niet elke nieuwe boom afzonderlijk hoeven te onderzoeken om erachter te komen of het fruit ervan eetbaar is. Dit is een belangrijke bouwsteen voor taal (Pepperberg's "brain of a certain complexity"). Ze hebben echter niet de aangepaste keelanatomie of de controle over de longen om te kunnen praten. Dat laatste is waarom apen zo monotoon lachen; vergelijk dit met mensen die tijdens één 'lach' veel verschillende tonen kunnen voortbrengen.

Vogels, daarentegen, hebben in verhouding niet zulke geavanceerde hersens; het is niet voor niets een gangbare Engelse uitdrukking. Maar ze hebben wel de 'keel en long-factor'; dit is waarom sommige vogels zo mooi kunnen zingen. Bovendien dient dat zingen een doel, bijvoorbeeld bij groepsvorming en het aantrekken van een partner ("social and ecological support"). Hadden ze nou maar een wat stoerder representatievermogen...

Het is dus niet ondenkbaar dat oermensen eerst konden zingen - zangachtige keelklanken voortbrengen, tenminste - en daarna pas hebben leren praten - een groot deel van dit standpunt (en meer) vind je terug in een artikel van Vaneechoutte en Skoyles (waar ik ook bij mijn academische werk graag uit leen).

Het zijn dus twee behoorlijk slimme vogels, die Alex en N'kisi. We hoeven echter niet te verwachten dat ze binnenkort moppen kunen tappen (of een weblog beginnen). En dan, dat kletsen is hartstikke geinig, maar: kan 'ie ook "Fuck the Nazis!" roepen?

via jeff bridges / mefi